دوشنبه ۱۶ مرداد

از هرج‌و‌مرج و آشوب، به‌سوی نظام عالم وجود

«زمین بی‌شکل و خالی بود، و تاریکی بر روی ژرفا؛ و روح خدا سطح آبها را فرو گرفت.»

پیدایش ۱: ۲ 

کلمات بایر و تهی در زبان عبری tohu wabohu هستند. کلمهٔ «بایر» tohu بیست بار در عهد‌عتیق تکرار شده و به معنای «کویر، لم یزرع، خراب و ویرانه» است، جایی که برای سکونت انسان هنوز آماده و مهیا نیست. کلمهٔ دوم، یعنی bohu که به معنای «تهی» است، سه بار در عهد‌عتیق تکرار شده است و در اینجا آمدن این کلمه بعد از «بایر»، به جهت تأکید بر «بایر بودن» است و تأکید بر این که آن آسمان‌ها و زمینی که خدا آفرید بایر و تهی بود. سپس «تاریکی». زمینی بایر، تهی و تاریک. از آنجا که خدا هیچ امری را عبث به‌عمل نمی‌آورد (اشعیا ۴۵: ۱۸)، پس بایسته است که در پی آن تهی و تاریکی پُری و نور را انتظار کشید.

در این مرحله از روند خلقت است که آن خلا و تاریکی به‌سوی نور و حیات می‌خرامد و این به‌واسطهٔ آن روح حیات‌بخش که می‌آفریند و تازه می‌گرداند (مزمور ۱۰۴: ۳۰) به منصه ظهور می‌رسد.

کلمه روح به عبری روآح ruah به معنای «نفَس، روح و به‌طور خاص وزش باد» است. این روح خداست که سطح آب‌ها را فرو می‌گیرد و آن هرج‌و‌مرج و آشوب را به‌سوی نظام عالم وجود می‌کشاند.

در اسطورهٔ بابلیان اِنوما اِلیش، آنو چهار باد به‌وجود می‌آورد و مردوک از هفت باد دیگر نیز در نبرد با تیامت استفاده می‌کند و بعل اسطورهٔ دیگری است که باد به‌عنوان یکی از همراهان او در جنگ به شمار می‌رود. اما اینجا، در داستان پیدایش این خدا است که یگانه خالق است و روح، باد یا نفَس او که هم ذات با اوست در عمل آفرینش نقش دارد. این روح خداست که می‌آفریند و نفخه قادر مطلق است که زنده می‌سازد. (ایوب ۳۳: ۴)

روح خدا سطح آب‌ها را فرو گرفت «مثل عقابی که آشیانه خود را حرکت دهد و بچه‌های خود را فرو گیرد و بال‌های خود را پهن کرده، آنها را بردارد و آنها را بر پرهای خود ببرد.» (تثنیه ۳۲: ۱۱)