انحراف شخص تمسخرگر
«مرد مغرور و متکبر، که تمسخرگرش نامند.»
امثال ۲۱: ۲۴
شخص منفی دیگری که کتاب امثال رفتار گناهآلود او را بسیار برجسته معرفی میکند، تمسخرگر یا استهزاکننده است. شخص تمسخرگر در کتاب امثال دیدگاهی منفی نسبت به فضایل زندگی دارد. در نتیجه، او ارزشهای حقیقی را جدی نگرفته، به تحقیر آنها میپردازد. زبان متلکگو همراه با نیشخند نسبت به آنانی که ارزشها را جدی میگیرند، از صفات برجستۀ یک چنین شخصی است. برای او گناه و تقصیر امری پیشپاافتاده است که هیچگونه داوری الهی را بهدنبال ندارد. به همین سبب، شخص تمسخرگر هیچگاه در پی برقراری آشتی با خدا نیست و توبه و طلب آمرزش در زندگی او معنایی ندارد.
اما، کتاب امثال ارتباط نزدیک و تنگاتنگی بین اینگونه نگرش به زندگی و تعلیم و تربیت کودک در خانواده میبیند. مشکل افراد تمسخرگر حتی در دوران کودکی قابل تشخیص و شناسایی است. لذا، کتاب امثال توجه ویژهای به تعلیم و تربیت در خانواده نشان میدهد. نصیحت به پسران برای گوشدادن به رهنمودهای پدران و فراموش نکردن تعلیم مادران (۱: ۸)، ضمن دلالت بر مسئولیت افراد در انتخاب شیوۀ صحیح زندگی، بر نقش والدین در الگو بودن و تربیت صحیح کودکان نیز تأکید میکند. البته بعضی از فرزندان حتی با وجود داشتن والدینی پارسا و خداپرست، باز هم از گوش سپردن به نصایح امتناع ورزیده، طریق تمسخرکنندگان را در زندگی پیشه میکنند. در این خصوص، شاید بتوان الگوهای اشتباه در جامعه را نیز از بسیاری جهات مسئول و مقصر قلمداد کرد.
از سوی دیگر، هستند اشخاصی که با وجود داشتن خانوادهای نابسامان، اطاعت از راستی را در زندگی خود پیشه میکنند. امثال، اینگونه اطاعت را خصلت پسران حکیم بر میشمارد که حکم پنجم دهفرمان خدا را جدی گرفته، حکمت خدا را در اطاعت از نظم و ترتیب الهی جستجو میکنند. برخلاف شخص تمسخرگر، گوش سپردن به نصیحت، جستجو برای مشورت و حتی قبول توبیخ و سرزنش از خصوصیات بارز شخص حکیم است (۹: ۸ و ۱۲: ۱۵).
اما صرفنظر از عامل ایجادکنندۀ رفتارهای ضدارزش، شخص تمسخرگر الگوی عدم اطاعت در خانواده و خوار شمردن نصیحت را به سایر روابط اجتماعی خود تسری میدهد تا جایی که با عدم قبول مشورت و نصیحت، در را به روی هر امکانی برای اصلاح در زندگی خود میبندد (۱۵:۲).
دردناکترین حقیقت در کتاب امثال این است که شخص تمسخرگر انسانی مغرور است که با استهزا کردن احکام خدا، مشورت را نه از حکما، بلکه تنها از دل متکبر خود دریافت میکند.